Bài 29: Làm quen với biến cố
Khái niệm biến cố, phân loại biến cố chắc chắn, biến cố không thể và biến cố ngẫu nhiên bám sát 100% SGK Toán 7 Kết nối tri thức.
Bài 29. Làm quen với biến cố
Khái niệm biến cố, nhận biết và phân loại biến cố chắc chắn, biến cố không thể và biến cố ngẫu nhiên bám sát 100% SGK Toán 7 Kết nối tri thức.
• Biến cố
• Biến cố ngẫu nhiên
• Biến cố chắc chắn
• Biến cố không thể
Làm quen với khái niệm biến cố ngẫu nhiên, biến cố chắc chắn, biến cố không thể trong một số ví dụ đơn giản của đời sống và trò chơi may rủi.
Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam trả lời phỏng vấn: "Dự báo chính xác thời điểm xảy ra sạt lở đất do mưa lớn tại huyện Nam Trà My là không thể". (Theo VnExpress, ngày 10-11-2020)
Biến cố
Đọc các sự kiện, hiện tượng sau và thực hiện HĐ1, HĐ2:
- Mức nước lũ trên sông Hồng trong tháng Bảy sang năm trên mức báo động 3.
- Ngày mai, Mặt Trời mọc ở phía tây.
- Có sáu cơn bão đổ bộ vào nước ta trong năm tới.
- Khi gieo hai con xúc xắc thì số chấm xuất hiện trên cả hai con xúc xắc đều là 6.
- Khi gieo một con xúc xắc thì số chấm xuất hiện trên con xúc xắc bé hơn 7.
Tìm các sự kiện, hiện tượng không thể biết trước được chắc chắn có xảy ra hay không xảy ra.
Tìm các sự kiện, hiện tượng có thể biết trước được chắc chắn có xảy ra hay không xảy ra.
- Các hiện tượng, sự kiện trong tự nhiên, cuộc sống được gọi chung là biến cố.
- Biến cố chắc chắn là biến cố biết trước được luôn xảy ra.
- Biến cố không thể là biến cố biết trước được không bao giờ xảy ra.
- Biến cố ngẫu nhiên là biến cố không thể biết trước được có xảy ra hay không.
Bảng phân loại ba loại biến cố chuẩn khoa học
Trong các biến cố sau, em hãy chỉ ra biến cố nào là biến cố chắc chắn, biến cố không thể, biến cố ngẫu nhiên:
A: "Trong điều kiện thường, nước đun đến $100^\circ\text{C}$ sẽ sôi."
B: "Tháng Hai năm sau có 31 ngày."
C: "Khi gieo hai con xúc xắc thì tổng số chấm xuất hiện trên hai con xúc xắc là 8."
Xem lời giải Ví dụ 1
• Biến cố A là biến cố chắc chắn vì trong điều kiện áp suất khí quyển tiêu chuẩn, nước luôn sôi ở $100^\circ\text{C}$.
• Biến cố B là biến cố không thể vì tháng Hai chỉ có tối đa 28 hoặc 29 ngày (năm nhuận), không bao giờ có 31 ngày.
• Biến cố C là biến cố ngẫu nhiên vì ta không thể biết trước tổng số chấm có bằng 8 hay không. Chẳng hạn biến cố C xảy ra nếu xuất hiện cặp $(2; 6)$ và không xảy ra nếu xuất hiện cặp $(5; 5)$ (tổng = 10).
Chọn từ thích hợp (ngẫu nhiên, chắc chắn, không thể) thay vào dấu "?" để được câu đúng:
1) Vuông và Tròn mỗi người gieo một con xúc xắc:
- Biến cố "Tổng số chấm xuất hiện trên hai con xúc xắc là một số lớn hơn 1" là biến cố ?
- Biến cố "Tổng số chấm xuất hiện trên hai con xúc xắc bằng 7" là biến cố ?
2) Một túi đựng các quả cầu được ghi số: $3; 6; 9; 12; 15; 18; 24$. Lấy ngẫu nhiên một quả cầu trong túi:
- Biến cố "Lấy được quả cầu có ghi số chia hết cho 3" là biến cố ?
- Biến cố "Lấy được quả cầu có ghi số chia hết cho 7" là biến cố ?
Xem lời giải Luyện tập 1
1) Khi gieo hai con xúc xắc:
- Tổng số chấm nhỏ nhất là $1 + 1 = 2 > 1$, do đó biến cố "Tổng số chấm lớn hơn 1" là biến cố chắc chắn.
- Tổng số chấm có thể bằng 7 (ví dụ $1 + 6 = 7$) hoặc khác 7 (ví dụ $2 + 2 = 4$), do đó biến cố này là biến cố ngẫu nhiên.
2) Rút quả cầu trong túi $\{3; 6; 9; 12; 15; 18; 24\}$:
- Tất cả các số trong túi đều chia hết cho 3, nên biến cố "Lấy được quả cầu ghi số chia hết cho 3" là biến cố chắc chắn.
- Trong túi không có số nào chia hết cho 7, nên biến cố "Lấy được quả cầu ghi số chia hết cho 7" là biến cố không thể.
Trong một chiếc hộp có bốn tấm thẻ được ghi số $1; 2; 3; 6$. Rút ngẫu nhiên một tấm thẻ từ trong hộp. Xét ba biến cố sau:
A: "Rút được thẻ ghi số là số nguyên tố."
B: "Rút được thẻ ghi số nhỏ hơn 7."
C: "Rút được thẻ ghi số lớn hơn 10."
Xem lời giải Ví dụ 2
• Biến cố B là biến cố chắc chắn vì tất cả các số $1; 2; 3; 6$ đều nhỏ hơn 7.
• Biến cố C là biến cố không thể vì các số $1; 2; 3; 6$ đều nhỏ hơn 10, không thể rút được số lớn hơn 10.
• Biến cố A là biến cố ngẫu nhiên vì nếu rút được thẻ 2 hoặc 3 thì biến cố A xảy ra; nếu rút được thẻ 1 hoặc 6 thì biến cố A không xảy ra.
Lan tham gia trò chơi Vòng quay may mắn như Hình 8.1. Xét ba biến cố sau:
A: "Lan quay vào ô có số điểm lớn hơn 500 điểm."
B: "Lan quay vào ô có số điểm nhỏ hơn 100 điểm."
C: "Lan quay vào ô có số điểm là số tròn trăm."
Biến cố nào là biến cố chắc chắn, biến cố không thể, biến cố ngẫu nhiên?
Xem lời giải Luyện tập 2
Các ô điểm trên vòng quay là: $100; 200; 300; 400; 500; 1000; 2000$.
• Biến cố A là biến cố ngẫu nhiên vì Lan có thể quay vào ô $1000$ hoặc $2000$ (điểm $> 500$) hoặc các ô khác $\le 500$.
• Biến cố B là biến cố không thể vì số điểm nhỏ nhất trên vòng quay là 100 điểm, không có ô nào $< 100$ điểm.
• Biến cố C là biến cố chắc chắn vì tất cả các ô điểm $100; 200; 300; 400; 500; 1000; 2000$ đều là các số tròn trăm.
Cho hai chiếc túi kín I, II đựng một số viên bi có cùng kích thước, trong đó tất cả các viên bi ở túi I có màu đen. Người chơi lấy ngẫu nhiên từ mỗi túi một viên bi và sẽ thắng cuộc nếu trong hai viên bi lấy ra có viên bi màu đỏ. Trong túi II cần có những viên bi màu gì để biến cố "Người chơi thắng" là:
a) Biến cố chắc chắn?
b) Biến cố không thể?
c) Biến cố ngẫu nhiên?
Xem lời giải Thử thách nhỏ
Vì túi I chỉ chứa toàn viên bi đen, nên để có viên bi màu đỏ thì bắt buộc viên bi màu đỏ phải được lấy ra từ túi II.
a) Để là biến cố chắc chắn: Túi II chỉ chứa toàn các viên bi màu đỏ (khi đó chắc chắn luôn rút được bi đỏ từ túi II).
b) Để là biến cố không thể: Túi II không có viên bi màu đỏ nào (khi đó không bao giờ rút được bi đỏ).
c) Để là biến cố ngẫu nhiên: Túi II có chứa cả viên bi màu đỏ và viên bi màu khác (ví dụ vừa có bi đỏ vừa có bi đen).
Bài tập cuối bài (SGK trang 50)
Minh lấy ngẫu nhiên một viên bi trong một túi đựng 5 viên bi trắng và 5 viên bi đen có cùng kích thước. Trong các biến cố sau, biến cố nào là biến cố chắc chắn, biến cố không thể hay biến cố ngẫu nhiên?
A: "Minh lấy được viên bi màu trắng."
B: "Minh lấy được viên bi màu đen."
C: "Minh lấy được viên bi màu trắng hoặc màu đen."
D: "Minh lấy được viên bi màu đỏ."
Xem lời giải Bài 8.1
• Biến cố A: là biến cố ngẫu nhiên (vì có thể lấy được bi trắng hoặc bi đen).
• Biến cố B: là biến cố ngẫu nhiên (tương tự như biến cố A).
• Biến cố C: là biến cố chắc chắn (vì túi chỉ chứa bi trắng và bi đen, nên chắc chắn viên bi lấy ra sẽ có màu trắng hoặc đen).
• Biến cố D: là biến cố không thể (vì trong túi không hề có viên bi màu đỏ nào).
Có hai chiếc hộp, mỗi hộp đựng 6 tấm thẻ ghi các số $1; 2; 3; 4; 5; 6$. Rút ngẫu nhiên một tấm thẻ từ mỗi hộp. Thay dấu "?" bằng các từ thích hợp trong các từ sau: chắc chắn, không thể, ngẫu nhiên:
| Biến cố | Loại biến cố |
|---|---|
| Chênh lệch giữa hai số ghi trên hai tấm thẻ bé hơn 3 | Ngẫu nhiên |
| Tổng các số ghi trên hai tấm thẻ bằng 7 | Ngẫu nhiên |
| Tổng các số ghi trên hai tấm thẻ lớn hơn 1 | Chắc chắn |
| Chênh lệch giữa hai số ghi trên hai tấm thẻ bằng 6 | Không thể |
Xem giải thích chi tiết Bài 8.2
• Chênh lệch bé hơn 3: có thể xảy ra (ví dụ rút $2$ và $3$, chênh lệch $1 < 3$) hoặc không xảy ra (rút $1$ và $6$, chênh lệch $5 \ge 3$) $\implies$ Ngẫu nhiên.
• Tổng bằng 7: có thể xảy ra (ví dụ $1 + 6 = 7$) hoặc không xảy ra (ví dụ $1 + 1 = 2$) $\implies$ Ngẫu nhiên.
• Tổng lớn hơn 1: tổng nhỏ nhất là $1 + 1 = 2 > 1$, luôn luôn đúng $\implies$ Chắc chắn.
• Chênh lệch bằng 6: chênh lệch lớn nhất giữa hai số trong khoảng từ 1 đến 6 là $6 - 1 = 5 < 6$, không thể bằng 6 $\implies$ Không thể.
Chọn ngẫu nhiên một số trong tập hợp $\{2; 3; 5; 6; 7; 8; 10\}$. Trong các biến cố sau, biến cố nào là biến cố chắc chắn, biến cố không thể hay biến cố ngẫu nhiên?
A: "Số được chọn là số nguyên tố."
B: "Số được chọn là số bé hơn 11."
C: "Số được chọn là số chính phương."
D: "Số được chọn là số chẵn."
E: "Số được chọn là số lớn hơn 1."
Xem lời giải Bài 8.3
• Biến cố A: là biến cố ngẫu nhiên (các số $2; 3; 5; 7$ là số nguyên tố; các số $6; 8; 10$ là hợp số).
• Biến cố B: là biến cố chắc chắn (vì tất cả các số trong tập hợp đều $\le 10 < 11$).
• Biến cố C: là biến cố không thể (vì trong tập hợp không có số nào là số chính phương: các số chính phương gần đó là $1, 4, 9, 16$).
• Biến cố D: là biến cố ngẫu nhiên (các số $2; 6; 8; 10$ là số chẵn; các số $3; 5; 7$ là số lẻ).
• Biến cố E: là biến cố chắc chắn (vì tất cả các số trong tập hợp đều $\ge 2 > 1$).